HOME KLANKEN STEM OVER

Over het project

Het MRI spraakzien project van Nederlandse klanken is geïnspireerd op het Engelse Seeing Speech project (Lawson et al. 2018).

Het team:

Het project is een samenwerking tussen docenten, onderzoekers, studenten en technici van het Donders Centre for Cognitive Neuroimaging, Donders Institute for Brain, Cognition and Behaviour, Humanities lab letteren, Max Planck Instituut, het Centre for Language Studies van de Radboud Universiteit (Faculteit Letteren) en Radboud in’to Languages

Voor vragen kunt u contact opnemen met Imme Lammertink.

Wat vinden NT2-ers van de video’s?

In het najaar van 2025 hebben we een survey uitgezet onder NT2-ers (leerders van het Nederlands als tweede taal). We stelden de NT2-ers een aantal vragen over de MRI-video’s en de website.

Respondenten
In het totaal hebben 64 NT2-ers de survey volledig ingevuld. De respondenten waren gemiddeld 34.8 jaar oud (SD = 12.9 jaar).
De figuur hiernaast toont de verschillende moedertalen van de respondenten. De meest voorkomende moedertalen waren Engels (12 respondenten) en Arabisch (9 respondenten)
De respondenten hebben een verschillend niveau van het Nederlands:
  1. 59% is beginnend taalgebruiker (niveau A0, A1 of A2)
  2. 34% is onafhankelijk taalgebruiker (niveau B1 of B2)
  3. 5% is vaardig taalgebruiken (niveau C1)
Als we kijken naar het aantal jaar algemeen onderwijs dat respondenten hebben gehad, dan is de verdeling:
  1. 16% heeft minder dan 5 jaar onderwijs gehad
  2. 31% heeft 5 tot 15 jaar onderwijs gehad
  3. 41% heeft 15 tot 20 jaar onderwijs gehad
  4. 12% heeft meer dan 20 jaar onderwijs gehad

We vroegen NT2-ers ook hoeveel moeite zij hebben met de uitspraak van Nederlandse klanken. Het merendeel van de respondenten (68.2%) vindt de uitspraak soms moeilijk, soms makkelijk. Daarnaast vindt 15.9% de uitspraak heel moeilijk.

Dit laat zien dat er onder NT2-ers wel vraag is naar tools die kunnen helpen bij de uitspraak.

Helpt de video om de uitspraak van Nederlandse klanken te leren?

Vervolgens kregen de NT2-ers een aantal van de MRI video’s te zien. Na het kijken van de video’s beantwoordden ze een aantal vragen over de video’s.

Het merendeel van de NT2-ers vindt de video’s duidelijk (34.9%) of zelfs heel duidelijk (54%).

Van de NT2-ers die de video’s niet duidelijk vinden, is het meerendeel een beginnend NT2-er (A0-A2).

Iets meer dan de helft van de NT2-ers (52.4%) denk dat de MRI video’s een beetje (28.6%) of heel erg (23.8%) zullen helpen bij het uitspreken van Nederlandse klanken.

Vijftien respondenten geven aan dat de MRI video’s waarschijnlijk niet (20.6%) of helemaal niet (3.2%) zullen helpen bij het uitspreken van klanken. Dit zijn zowel NT2-ers met een beginnend (A0-A2) als onafhankelijk (B1, B2) niveau van het Nederlands.

NT2-ers denken de MRI video’s vooral in de les, of alleen thuis te zullen gebruiken. Zie voor een overzicht de figuur hiernaast.

Tips (do’s en don’ts)

We lieten de NT2-ers ook verschillende varianten van de MRI video’s zien. Zo zagen ze bijvoorbeeld een MRI video met extra uitleg, of een MRI video die vertraagd werd afgespeeld. We vroegen ze welk van deze extra eigenschappen ze het fijnst vonden bij het uitspreken van de klanken. Op basis van deze antwoorden hebben we de volgende tips:
  • Praat mee met de video: 76% van de NT2-ers denkt dat meepraten met de video’s helpt om de uitspraak te verbeteren.
  • Bekijk ook mondbeeldvideo’s van de uitspraak van Nederlandse klanken: 70% van de NT2-ers geeft aan dat mondbeeldvideo’s (video’s van de buitenkant van de mond) kunnen helpen om de uitspraak te verbeteren. Een app die je hier bijvoorbeeld voor kan gebruiken is de SpreekTour app (https://www.uitspraaktraining.nl/app).
  • Lees de extra uitleg bij de MRI video: 67% van de NT2-ers denkt dat de extra uitleg bij de MRI video’s over de uitspraak helpt om de uitspraak te verbeteren. Om deze reden hebben we op de website bij iedere MRI video extra uitleg over de uitspraak toegevoed.
  • Speel de video langzamer af: een aantal NT2-ers gaf ook aan dat ze het fijn vonden om de MRI video vertraagd af te spelen. Gebruik hiervoor de mediaplayer.
  • Bekijk MRI videos van klanken in andere talen: Een enkele NT2-er gaf aan dat ze het fijn zouden vinden om ook MRI videos van klanken in andere talen te kunnen bekijken. MRI video’s van Engelse klanken zijn te vinden op de website van het Seeing Speech project (Lawson et al. 2018; https://seeingspeech.ac.uk)

Hoe zijn de video’s gemaakt?

MRI

In de basis hebben we een MRI methode gebruikt die al sinds 1973 bestaat (“Radial Imaging). Deze methode is bedacht door Nobelprijswinnaar Paul Lauterbur. Met deze methode wordt er iedere 3.5 milliseconde een afbeelding gemaakt. De afbeeldingen worden telkens vanuit een net iets andere richting gemaakt zodat er een 2D afbeelding ontstaat. Dit gebeurt 5 minuten lang. Bij deze manier van scannen, maken we gebruik van de “Golden Angle” trick (zie voor een wetenschappelijke uitleg bijvoorbeeld Feng, 2022). De video’s zijn gemaakt met een framerate van 20 afbeelding per seconde en door middel van temporal regularization was het vervolgens mogelijk om de bewegingende beelden te creeën.

Audio

De audio-opnamen zijn in de scanner gemaakt en later bewerkt om het harde geluid van de scanner weg te filteren:
  1. In een eerste stap is de audio automatisch opgeschoond met een AI model (https://huggingface.co/spaces/ResembleAI/resemble-enhance). Instellingen: CFM op 128; Denoise Before Enhancement aanvinken. Het resultaat is 2 audiobestanden: Denoised en Enhanced. Meestal klinkt Denoised beter. Bij Enhanced gaat het model vaak "hallucineren".
  2. Sommige audio bestanden hadden na deze eerste stap nog steeds artefacten. Deze bestanden zijn handmatig opgeschoond met stop band filters in Praat (Boersma & Weenink, 2025). De volgende stappen werden daarbij gezet:
    1. Eerst het spectrogram inspecteren om de begin- en eindtijd en de frequentieband van de noise te vinden.
    2. Alleen de filter(s) toepassen waar nodig, dus niet over het hele bestand, en ook niet tijdens klinkers. De klinkers zijn doorgaans luid genoeg dat de noise niet opvalt. Filters tijdens stemloze medeklinkers hoor je niet echt als je de frequentieband niet te breed zet.
    3. Herhalen totdat alle artefacten uit het bestand zijn.
  3. Een enkele keer was het ook nog om een medeklinker te cross-splicen.

Acknowledgements

Voor het bouwen van de website en het onderzoek naar ervaringen van NT2-ers in het gebruik van de video’s, hebben we een beurs ontvangen van Fonds Maatschappelijk onderzoek in de Neerlandistiek (2025).

De basis voor de survey naar de ervaringen van NT2-ers in het gebruik van de video’s is gelegd in de bachelorscripties van Mila van Dinten, Nienke Hilhorst, Alex Lambeek, Jip Pepers en Kim Servaas (studenten Nederlandse taal en cultuur aan de Radboud Universiteit, 2024-2025).

Referenties

Boersma, P., & Weenink, D. (2025). Praat: doing phonetics by computer [Computer program]. Retrieved from https://www.praat.org.

Feng L. Golden-Angle Radial MRI: Basics, Advances, and Applications. J Magn Reso n Imaging. 2022 Jul;56(1):45-62. doi: 10.1002/jmri.28187. Epub 2022 Apr 9. PMID: 35396897; PMCID: PMC9189059.

Lawson, E., J. Stuart-Smith, J.M. Scobbie, S. Nakai (2018). Seeing Speech: an articulatory web resource for the study of Phonetics. University of Glasgow. Geraadpleegd op 18 november 2025 https://seeingspeech.ac.uk

Extra informatie over Nederlandse klanken:

Leufkens, Sterre & Alex Hebing (2018). Webapplicatie: Moedertaal in NT2 (MoedINT2). Geraadpleegd op 4 december 2025. https://www.moedint2.nl

Website Meertaligheid en Taalstoornissen. Geraadpleegd op 4 december 2025. https://meertaligheidentaalstoornissenvu.weebly.com